Abortus: vroeger en nu

Standpunten Abortus Reproductieve rechten Feminisme
margot.cattersel@femma.be - 29/01/2024
4 comments
Plantin Moretus Abortus

Het afgelopen jaar was abortus overal in het nieuws. Het is een onderwerp waar velen niet graag over praten. Toch is het belangrijk om dat net wel te doen. Want als wij zwijgen, wordt er in onze naam gesproken. Neem bijvoorbeeld de Verenigde Staten waar een jaar geleden Roe versus Wade werd teruggeschroefd. Hierdoor is abortus voor miljoenen Amerikaanse vrouwen nu zeer moeilijk of zelfs onmogelijk geworden. Steeds meer schrijnende verhalen komen van over de oceaan overwaaien. Maar ook bij ons haalt abortus weer de krantenkoppen. Punt van discussie: het al dan niet verlengen van de abortustermijn. Maar wat maakt dat we blijven discussiëren over zwangerschapsbeëindiging? En waarom is dat gesprek zo moeilijk? 

Abortus doorheen de eeuwen 

De discussie rond abortus is even oud als abortus zelf. Want ongeplande en ongewenste zwangerschappen zijn van alle tijden. Zo schreef een smoorverliefde man rond 1405 een dichtbundel voor zijn droomvrouw. En niet zo maar een dichtbundel; maar liefst 60 bladzijden vulde hij met allerhande verzen. Nog opmerkelijker is het onderwerp van zijn werk: ‘geheimen van vrouwen’. Want onze onbekende auteur schreef over alles wat vrouwen aanging: van menstruatie, tot zwangerschap… en abortus.  

Over dat laatste wil hij het liefst niet te lang uitweiden. Op één bladzijde schrijft hij over het ‘quaade wijf’, de slechte vrouw,  die haar zwangerschap wil beëindigen. Hij vertelt hoe deze vrouwen hun lichaam uitputten of brouwsels maken om zo een einde te maken aan hun zwangerschap. Hij schrikt er zelfs niet van terug om een recept voor zo’n huisgemaakt brouwsel uit de doeken te doen. Tot hij plotsklaps het onderwerp weer afsluit: ‘Hierover vindt men vele zaken, maar ik wil er een einde aan maken. Omdat het hier over een zonde gaat, hoop ik dat u mij verstaat.’ 

bibliotheek Universiteit Gent

Als je weet waar je moet zoeken, zie je overal in onze geschiedenis sporen van abortus. Enkele honderden jaren na onze dichtbundel over vrouwengeheimen komt in het Brusselse een opmerkelijke zaak aan het licht. ‘Het drama van Sint-Gillis’ haalt tot in Nieuw-Zeeland de kranten. In 1886 ging een 40-jarige Brugse vrouw naar één van de vele engeltjesmaaksters (de term voor een vroedvrouw die abortussen uitvoerde). Ze zou het huis niet meer levend verlaten. Na complicaties bij de illegale abortus wordt de vrouw ziek en ze sterft. Uit angst om in de gevangenis te belanden ontdoen de vroedvrouw en haar minnaar zich van het lijk… door het in stukken te snijden en te verspreiden doorheen de Brusselse rand. De jas en een armband van het slachtoffer werd over een stoel in een nabijgelegen kerk gehangen.  

Het was niet enkel de gruwel van de misdaad die ervoor zorgde dat de zaak in 1886 de krantenkoppen haalde. Mensen waren verbaasd over de identiteit van het slachtoffer. De veertigjarige Brugse kwam immers uit een goede familie, ging dagelijks naar de kerk en ging nooit uit behalve met familieleden. Had haar omgeving zich dan zo vergist of leidde zij een dubbelleven? 

'De vrouwen die naar Luna abortuscentrum komen met een hulpvraag zijn even divers als de redenen voor abortus'- Françoise Dedrie, directeur Luna 

Hardnekkige mythes en vooroordelen  

‘Er bestaan nog veel mythes en vooroordelen rond abortus’, vertelt Françoise Dedrie, centrumverantwoordelijke voor Luna Abortuscentrum in Antwerpen. En die vooroordelen gaan vooral rond de identiteit van de vrouwen die een abortus ondergaan. Omdat het onderwerp nog steeds taboe is, proberen mensen zelf een beeld te creëren van wie die vrouwen zijn. En dat is voor niet nodig, zegt Françoise: ‘De vrouwen die naar hier komen met een hulpvraag zijn even divers als de redenen voor abortus.’ 

In de 15de eeuwse dichtbundel beschrijft de auteur de vrouwen als ‘slecht’. Meer nog, volgens hem zijn ze enkel uit op het plezier van seks en niets anders. Volgens Françoise bestaat dat beeld vandaag de dag nog steeds: ‘Mensen denken vaak dat vrouwen die hier komen lichtzinnig of losbandig zijn. Maar niets is minder waar. De gemiddelde vrouw die in België een abortus laat uitvoeren is 29 jaar oud en heeft meestal al kinderen.’ De vrouwen die voor een abortus kiezen zijn onze buurvrouwen, zussen, collega’s… En de religieuze, 40-jarige nette dame die in juni 1886 naar vroedvrouw Josephine Rodelet in Sint-Gillis trok.  

Luna abortuscentrum

Omdat abortus nog steeds omgeven is door stilte en taboe, lijkt het alsof het niet vaak gebeurt. België heeft één van de laagste abortuscijfers ter wereld. Toch blijkt uit onderzoek dat één op vier zwangerschappen ongepland is. ‘Maar ongepland is daarom niet ongewenst. ‘ verduidelijkt Françoise, ‘Iedereen denkt dat een ongeplande zwangerschap hen niet zal overkomen. Maar vrouwen zijn ongeveer 40 jaar vruchtbaar. En ze hebben 13 kansen per jaar om zwanger te worden. Reken maar eens uit: 40 maal 13… Geef eens een ander levensterrein waarop er op zo’n tijdsvlak met zoveel kansen niet iets fout loopt. Dat bestaat niet! Maar mensen verwachten dat wel als het gaat over controle op vruchtbaarheid.’ 

Natuurlijk veranderen de tijden. We herinneren ons de ongemakkelijke lessen over de koetjes en de kalfjes waar we met het schaamrood op de wangen naar luisterden. Maar terwijl vroeger gepreekt werd over onthouding en wachten tot het huwelijk, zijn er momenteel toch allerhande vormen van anticonceptie beschikbaar. De pil, de minipil, koper-en hormoonspiraaltjes tot condooms in alle geuren en kleuren.  

Hoe kan het dan dat er nog zoveel ongeplande zwangerschappen zijn? Dat heeft alles te maken met het feit dat geen enkel voorbehoedsmiddel 100% veilig is én met de natuur van de mens, zegt Françoise: ‘Anticonceptie is iets rationeels. Een pil bijvoorbeeld moet je elke dag pakken… Terwijl seks en seksualiteitsbeleving iets heel irrationeels zijn. Vrouwen denken bijvoorbeeld dat anticonceptie op een bepaald moment in hun leven niet nodig is omdat ze geen relatie hebben. Wij proberen hen duidelijk te maken dat het net dàn nodig is. Want wat ga je doen als die prins op het witte paard plots voor je neus staat? En we mogen natuurlijk ook niet vergeten dat we maar mensen zijn. We zijn niet perfect.’ 

'Anticonceptie is iets rationeels. Een pil bijvoorbeeld moet je elke dag pakken… Terwijl seks en seksualiteitsbeleving iets heel irrationeels zijn'

Ook over de abortustermijn bestaan veel misverstanden. In België kan een vrouw een abortus laten uitvoeren tot 12 weken zwangerschap. Voor een latere abortus moeten vrouwen naar het buitenland of ondergaan ze een illegale  abortus, zonder de nodige zorgen. En dat is niet voor iedereen even makkelijk. ‘Wanneer vrouwen naar Nederlands gaan voor een abortus dan gebeurt dat met een roesje. Je moet een hele dag uitrekken, je hebt een begeleider nodig. Je moet ook alles regelen met je werk, de kinderopvang… En we spreken ook over 1000 euro of meer voor de behandeling. Er zijn dus heel wat drempels.’, zegt Françoise.  Momenteel ligt in België de verlenging van de abortustermijn op tafel. Alle experts die aangesteld werden om de huidige wetgeving te evalueren raden aan om de termijn op te trekken tot 18 of 20 weken. Zo’n verlenging zou de drempels voor een kleine maar kwetsbare groep verlagen. 

Maar is dat wel een goed idee? Gaan vrouwen dan niet langer wachten om een keuze te maken? Volgens Françoise van Luna Abortuscentrum niet: ‘Dat is nog zo’n hardnekkige mythe: geef vrouwen langer de tijd en ze zullen het langer uitstellen. In heel de wereld wordt bewezen dat vrouwen liefst zo vroeg mogelijk komen voor een abortus én vrouwen komen ook alsmaar vroeger. Maar er zijn factoren die maken dat dat soms niet is of kan. Denk maar aan vrouwen die door hun spiraaltje geen maandelijkse bloedingen meer hebben of vrouwen die later in de zwangerschap te weten komen dat ze erfelijk belast zijn of een aandoening hebben.’  

Geen enkele vrouw zet haar zwangerschap zomaar stop. Toch blijven de taboes en vooroordelen over abortus bestaan. Eén op vijf vrouwen in België ondergaat in haar leven één of meerdere abortussen. Normale vrouwen, zoals jij en ik. Vrouwen die naast ons zitten op de trein of op kantoor. Vrouwen die geen oordeel maar empathie nodig hebben.  

En Femma dan? 

In de jaren ’70 laaide in België het debat over abortus hoog op. Dokter Willy Peers, werd gearresteerd nadat hij een abortus uitvoerde op een 27-jarige vrouw met een mentale handicap die zwanger geworden was als gevolg van een verkrachting.  De man had in zijn carrière al enkele honderden abortussen uitgevoerd. Maar zwangerschapsbeëindiging was in ons land illegaal sinds 1867.   

Hoewel de zaak Peers mensen en artsen moest afschrikken, ontstond net een sterkere abortusrechtenbeweging. Willy Peers werd uiteindelijk na 35 dagen vrijgelaten. In 1973 wordt het verbod op verspreiden van en reclame maken over voorbehoedsmiddelen opgeheven. Het is tot 1990 wachten tot abortus eindelijk gedeeltelijk uit het strafwetboek wordt gehaald.  

In de jaren ’70 probeert ook de toenmalige KAV haar weg te vinden in het debat. Als onderdeel van de Christelijke zuil is de KAV tegen abortus. Maar net als in de rest van de samenleving zijn ook bij ons de meningen verdeeld en zijn er ook voorstanders van de legalisering. Toch komen in 1976 de vrouwenbewegingen tegenover elkaar te staan. Het thema van de nationale vrouwendag is dat jaar abortus. De KAV beslist -samen met enkele andere vrouwenbewegingen- om dat jaar niet deel te nemen. Meer nog: samen distantiëren ze zich publiekelijk van de groep vrouwenorganisaties die de nationale vrouwendag organiseert. 

Toch probeert de KAV begrip op te brengen voor vrouwen die ongewenst zwanger worden. Ze doen dat vooral door in te zetten op preventie. De arbeidersvrouwen organiseren lezingen over contraceptie en geven zelfs lessen seksuele opvoeding. Initiatieven waardoor de relatie met de Kerk soms zelfs zwaar onder spanning kwam te staan. 

Femma heeft sinds de jaren ’70 een lange weg bewandeld. We zijn dus niet blijven stilstaan. Tegenwoordig draagt Femma het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw hoog in het vaandel. Dat wil zeggen dat een vrouw zelf controle heeft over haar vruchtbaarheid en de juiste emotionele en medische zorgen verdient, ook wanneer het om abortus gaat.  

Anoniem schreef 2 maanden 3 weken geleden

laat

vrouw schreef 2 maanden 3 weken geleden

Eerst zorgen voor al de kinderen die al geboren zijn. Velen groeien op in erbarmelijke omstandigheden. Als de toekomstige moeder - om welke reden dan ook - denkt dat dit kind beter niet geboren wordt dan steun ik haar. Graag verlenging van de termijn i.p.v. de vrouwen met veel schuldgevoelens op te zadelen en naar het dure buitenland te sturen. Sommige politici zijn precies meer bezorgd om het ongeboren kind dan om de kinderen die al op de wereld gezet werden en hun moeders.

veroordeeld schreef 2 maanden 3 weken geleden

Ik heb een abortus laten plegen, ik was al mama van 2 kinderen en de partner die ik toen had was gesteriliseerd. Niks is 100% safe, maar omdat mijn gezin compleet was hebben we dit samen besloten. Mijn familie vond het een schande en tot op de dag van vandaag, 21 jaar later, word ik er nog altijd op veroordeeld. Helaas en verder praat ik er met niemand over, ik heb een kindje verloren en hoe, dat weet alleen ik.

Sophie schreef 2 maanden 2 weken geleden

Ik volg het idee van KAV.
Ik ben het ermee eens dat elke vrouw de juiste emotionele en medische zorgen verdient, ook wanneer het om abortus gaat. Maar laten we niet vergeten dat er op 12 weken zwangerschap al een heel wezentje gevormd is, en dat meestal de diagnose van zwangerschap al gesteld is.
Een abortus is een heel ingrijpende gebeurtenis.
We moeten vooral inzetten op nog een veel grotere voorlichting en preventie!
Ik kan als vroedvrouw mijn geweten alleen maar volgen!

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.

Dit vind je misschien ook boeiend