Mantelzorgers als alarmsignaal van een falend zorgbeleid
Vandaag dreigen mantelzorgers hun werkloosheidsuitkering te verliezen omdat de regering verwacht dat ze opnieuw “echt” aan het werk gaan - alsof zorgen geen werk is. De zorg die zij dagelijks opnemen voor een zieke partner, een kind met een handicap, een ouder met intensieve ondersteuningsnoden of een stervende naaste wordt zo tot een detail herleid. Dat zij hun loopbaan zelden uit vrije keuze onderbreken maar net door de lange wachtlijsten, personeelstekorten en hoge kostprijs van heel wat zorg verdwijnt daarbij uit beeld. De recente golf aan getuigenissen luidt dan ook de alarmbel.
70% van de mantelzorgers combineert mantelzorg met betaald werk (SWVG, 2021). Voor hen bestaat mantelzorgverlof, dat toelaat om hun job tijdelijk te onderbreken of te verminderen om zorg op te nemen. De bijhorende vergoeding is bedoeld om die periode financieel te overbruggen, maar is enkel toegankelijk voor wie aan strikte voorwaarden voldoet. Wie werkloos is en mantelzorg verleent kan tijdelijk vrijgesteld worden om naar werk te zoeken. In dat geval hebben ze slechts recht op een tegemoetkoming van 15 euro per dag. In beide gevallen schieten zowel de toegankelijkheid als de hoogte van de financiële ondersteuning te vaak tekort om een menswaardig inkomen te garanderen en om mensen daadwerkelijk de mogelijkheid te geven zorg op te nemen zonder bijkomende onzekerheid of inkomensverlies.
Tegelijk blijven vele mantelzorgers onder de radar: zij herkennen zichzelf niet als mantelzorger of beschikken niet over het officiële statuut, waardoor ze uit de boot vallen voor ondersteuning (Zorgnet-Icuro, 2017). Zeker mantelzorgers in kwetsbare posities ervaren als eerste drempels om beroep te kunnen doen op ondersteuning. Hardnekkige stigma’s spelen daarbij een rol: vrouwen met een migratieachtergrond die onbetaalde zorgarbeid verrichten, worden nog steeds als ‘inactief’ bestempeld.
Een structurele zorgcrisis
Dit staat niet op zichzelf. België bevindt zich midden in een zorgcrisis. In 2024 wachtten 9.154 jongeren op een plaats in de jeugdhulp. Persoonlijke assistentiebudgetten en thuiszorg zijn onvoldoende gefinancierd. Woonzorgcentra zijn te vaak onbetaalbaar. Het aantal patiënten per verpleegkundige ligt hoger dan het Europees gemiddelde (9,4 patiënten voor 1 verpleegkundige terwijl het Europese gemiddelde 8.3 voor 1 is). De rode draad is telkens dezelfde: wie zorg nodig heeft, botst op tekorten, wachtlijsten en betaalbaarheidsproblemen. Met wél een voldoende toegankelijk en betaalbaar zorgaanbod zouden heel wat mensen andere keuzes maken.
Wanneer professionele zorg tekortschiet, schuift deze zorg impliciet door naar gezinnen en “mensen in de buurt”. In 85% van de gevallen zijn het vrouwen die deze informele zorg opnemen (D’Ortenzio, Lahaye, Stultjens, & Vierendeel, 2021). Zij dragen de zorg én de economische gevolgen: verlies van inkomen, lagere pensioenen en een verhoogd armoederisico. Ondertussen kunnen anderen wel blijven werken en draait de wereld door, dankzij hun ondergewaardeerde werk.
They say it’s love, we say it’s work
Te vaak wordt het maatschappelijke belang van zorg aangehaald om specifieke groepen vrij te stellen van betaald werk, zoals mantelzorgers of net bevallen moeders. Dit maakt zorg echter tot een randcategorie waarvoor telkens nieuwe voorwaarden en administratieve rompslomp worden bedacht. Vandaag betalen mantelzorgers de prijs. Morgen zijn het zorgende vrouwen die met pensioen gaan na een onderbroken of deeltijdse loopbaan. Overmorgen zijn het zij die moederschapsrust of ouderschapsverlof opnemen.
Maar we missen het essentiële punt: zorg is geen randfenomeen. Onbetaalde zorgarbeid vertegenwoordigt, aan minimumloon gewaardeerd, 9% van het mondiale bbp — 11 biljoen euro (ILO, 2025). They say it’s love, we say it’s work. Zonder zorg valt alles stil: behandel het dan ook als fundament, niet als uitzondering.
Deze opinie verscheen in Dewereldorgen op 10-02-2026
