Solidariteit! Zijn we het verleerd?

{$items.title}

Solidariteit, zijn we het verleerd? Als je de trieste verhalen rond de bootvluchtelingen hoort, zou je al gauw denken van wel. En ook onderweg met de trein, stel ik vast dat we wel weten dat we onze plaats horen af te staan aan een oudere dame of heer, maar in de praktijk vergeten we vaak dat ook spontaan te doen.

Nochtans is solidariteit een aangeboren goedje. Mensen zijn veel beter dan ze zelf denken. Steeds vaker constateren filosofen, psychologen, biologen en economen dat solidariteit of altruïsme eigen is aan de natuur van de mens. Een van hen is de wereldberoemde Nederlandse bioloog Frans de Waal.

Nieuw onderzoek onder mensapen leerde hem dat zij veel meer geneigd zijn tot inleven en samenwerken dan we eerder dachten. De Waal ziet nu iets wat hij eerder niet zag: mensapen zijn van nature altruïstisch. Ook kijkt hij nu anders naar mensen. In zijn laatste boeken constateert hij zelfs dat men- sen ‘net zo geneigd om goed te doen, als water geneigd is heuvelafwaarts te lopen’. Onze empathie met andere mensen blijkt zelfs een van de krachtigste reacties die er zijn. (http://ralfbodelier.nl/u-bent-beter-dan-u-denkt/)

Solidariteit, zijn we het verleerd? Ja, ik denk het eerlijk gezegd wel. Beter gezegd, ik denk dat het ons op veel manieren wordt af-geleerd. Van kinds af aan.  In onze westerse maatschappij dwaalt namelijk een hardnekkige mythe rond. Een mythe die onze solidariteit de das om doet: de mythe van schaarste. Op verschillende manieren wordt het idee van schaarste verspreid en wordt egoïsme als lonend geprezen. Enkele van zo'n toonaangevende voorbeelden:

  • Er kan maar één iemand de winnaar zijn. In de sportwereld ligt het accent op competitie. Niet het genot van het spelen, maar wel winnen is de inzet. Kijk maar naar onze populaire voetbal. Er valt geen plezier te halen uit het doelpunt van de tegenpartij. En wie de bal in eigen goal schopt, kan rekenen op een afkeurende golf van BOEH-geroep.
  • In het onderwijs wordt er lustig vergeleken, gescoord en met beloningssystemen gewerkt. Wie het best presteert, krijgt een beloning. De kleuter die tijdens één week het meeste puntjes verdient voor goed gedrag, krijgt een cadeautje. De andere... grijpen naast de beloning.
  • In (gezelschaps)spelletjes is er doorgaans maar één winnaar, alle anderen...zijn verliezers
  • Vanuit het argument dat 'er niet genoeg geld is', snoeien politieke partijen keihard in de budgetten voor sociaal-culturele initiatieven. Ondertussen worden er miljoenen euro's gestoken in eigen marketingcampagnes.
  • Op school leer je over Darwins 'survival of the fittest'. Dat heeft een duidelijke impact op ons wereld-en mensbeeld. Zit de theorie over 'wederzijdse dienstbaarheid' in de natuur in het curriculum?
  • Ook in ons arbeidsysteem zit het idee van schaarste structureel ingebakken.
  • ...

Sociaal-psycholoog Dale T. Miller, hoogleraar aan de Amerikaanse Stanford University, kwam tot het volgende besluit: het idee dat we egoïsten zijn, is ons simpelweg aangepraat. Generaties van westerse intellectuelen hebben die boodschap erin gehamerd. Nochtans kan het ook anders. In Afrika leeft er bijvoorbeeld een cultuur van Ubuntu. Vraag je er jonge kinderen om tegen elkaar te strijden in een spel, dan krijg je er de volgende reactie: 'hoe kan één van ons blij zijn als alle anderen verdrietig zijn?'.

Hoe geven we de solidaire natuur in opnieuw alle kansen? Als je het mij vraagt, door bovenal het goede voorbeeld te geven. Kinderen doen wat kinderen zien doen! Hoe meer we als (groot)ouder, nonkel, tante,... ons eigen hart laten spreken, hoe meer we de hardheid kenteren. Dus de volgende keer dat je een kans krijgt om goed te doen voor een ander, grijp hem met plezier en trots! Want gêne voor solidariteit is niet nodig, het is nergens voor nodig.

Bron foto: https://fbcdn-sphotos-c-a.akamaihd.net

Reacties

Joke schreef

Het onderzoek naar de solidariteit in Vlaanderen door Ziekenzorg CM heeft nochtans aangetoond dat er wel degelijk nog solidariteit bestaat. Jammer dat enkel de negatieve cijfers onder de aandacht gebracht worden...

Reageer