Pussy Riot - Het wereldwijde protest moet nog feller

{$items.title}

Een wrede, absurde farce

20 augustus 2012. Het protest tegen de twee jaar strafkamp voor de leden van de Russische actiegroep Pussy Riot is wereldwijd. Maar het moet nog veel feller, schrijft KATLIJN MALFLIET.

Heiligschennis, daarover zou het gaan, in alle betekenissen van het woord. Drie jonge vrouwen, feministen van de Russische punkrockgroep Pussy Riot, die voor de iconostase van Ruslands belangrijkste kathedraal van Christus de Verlosser, vlakbij het Kremlin, een ‘punkgebed' brengen (niet onaantrekkelijk als melodie trouwens), waarin zij aan de Heilige Maagd vragen om Poetin te ‘verjagen'.

Het geval werd door de Russische Prokoeratoera in de strafvordering gekwalificeerd als hooliganisme en aanzetting tot religieuze haat, een misdrijf dat volgen het Russisch strafwetboek wordt bestraft met maximaal 7 jaar strafkamp. Zelfs de uiteindelijke vordering van drie jaar kwam over als een gerechtelijke farce, wreed, absurd, kafkaïaans. Het strenge optreden van de overheid tegen de dissidente punkgroep, het oppakken van betogende fans: het doet terugdenken aan de trojka's van de Stalinistische terreur (uitzonderingsrechtbanken met drie rechters), die op arbitraire wijze mensen jarenlang naar de goelags konden verbannen of zelfs een staande executie konden bevelen. Michail Khodorkovski, een andere Russische politieke dissident, vergeleek het geval met de inquisitie in de middeleeuwen: de jonge vrouwen worden ten tonele gevoerd als gevaarlijke zondaars, opgesloten in een kooi om hun vonnis te aanhoren. Men zou voor minder verontwaardigd zijn in deze tijd.

Demonisch
Maar dat is nu net de boodschap, die de Russische staat samen met de orthodoxe kerk brengt: de actie van Pussy Riot zien zij als een bedreiging van de Russische staat. Kerk en staat wijzen op het gevaar van ‘reductie van de spirituele basis van de staat'. Met de typische verwevenheid van de staat met de Russische orthodoxe kerk wordt niet gelachen. De Russische Orthodoxe kerk, en met haar een niet te veronachtzamen groep van gelovigen, spreekt van ‘satanisch gedrag' en ‘demonische sprongen'. De drie gemaskerde vrouwen beschuldigen Poetin van een macho-politiek, die onder meer in zijn patriarchale aspecten door de orthodoxe kerk wordt ondersteund. De verstrengeling van kerk en staat is typisch voor de Russische machtscultuur (en zijn Byzantijnse wortels), en vindt erkenning in het identiteitsgevoel van de Russische bevolking: wie Rus is, is (niet noodzakelijk praktiserend) orthodox. Als de feministische dames van Pussy Riot aan de Heilige Maagd vragen om Poetin te verjagen (van de macht), dan is dat een rechtstreekse aanval tegen een zelfbewust Rusland, dat op arrogante wijze zijn macht ontplooit en daarbij de mensenrechten zonder enig probleem vierkant met de voeten treedt.

Voor het Westen, Amerika, West-Europa, de mensenrechtenorganisaties, de vrouwenbeweging en de culturele wereld gaat het ook om ‘heiligschennis', maar dan in een heel andere zin van het woord. Politieke personaliteiten en internationale sterren hebben Pussy Riot hun steun toegezegd, en ook de werelddag voor de ondersteuning van Pussy Riot op vrijdag laatstleden ging onder het motto van de bescherming van de mensenrechten: vooral dan van het onaantastbare recht op vrije meningsuiting. De claim van het feminisme dat vrouwenrechten gewoon mensenrechten zijn klinkt vooralsnog minder sterk door.

Arrogante staat
Nochtans gaat het ook over de rechten van de vrouw, wereldwijd. De internationale vrouwenbeweging ziet vandaag met lede ogen hoe conservatieve krachten, gesteund door de kerk (ook de katholieke kerk kan hier niet onschuldig pleiten) van de tijdsgeest gebruik maken om de internationale erkenning van vrouwenrechten bijvoorbeeld in VN-verband terug te draaien en om vrouwen opnieuw te kanaliseren naar hun traditionele rollen in de samenleving.

Pussy Riot ondersteunen betekent dan ook voor de vrouwenbeweging een krachtig signaal om te reageren tegen elke poging om vrouwenrechten in naam van een conservatief politiek of religieus gedachtegoed terug te dringen.

Maar het gaat zelfs om meer dan dat, en dit is de reden waarom de druk van het Westen vanuit alle mogelijke hoeken tot een één radicale stem moet uitgroeien. De metafoor van Pussy Riot verwijst naar een arrogante staat, die geen grenzen kent, een politiek regime dat zich niet laat intimideren door westerse protesten omwille van de mensenrechten, een regime dat de meest absurde en wrede vormen kan aannemen om zijn geopolitieke ambities gestalte te geven, en niemand twijfelt eraan, dat die er zijn. Het gaat om het wegschuiven van elke vorm van oppositie, de drang tot overleven en sterker worden van een regime, waarvoor geen enkele methode taboe is, en dat radicale tot zelfs absurde vormen kan aannemen, wanneer dat nodig is.

Het internationaal protest moet krachtig en duidelijk komen, en vanuit vele hoeken, want Pussy Riots ‘berechting' is een sleutelmoment, een metafoor voor een Rusland dat zich machtig en meedogenloos op de internationale kaart zet. De vraag is niet of dat zal gebeuren, maar wanneer: Pussy Riot is een duidelijk signaal voor wat komt. Rechten en vrijheden in Europa staan op het spel, meer dan men zou denken. Daarom is het dringend nodig om het Poetin-regime te laten weten dat zoiets niet kan.

Katlijn Malfliet

Reageer