Keihard investeren in het leven als vorm van verzet

{$items.title}

‘Ben ik een sterke vrouw?  Ik ben meer een vrouw die door passie en gedrevenheid in straffe situaties belandt. En dan probeer ik iets zinvols te doen.’ Deze reactie kreeg ik van Jessika op mijn vraag naar een gesprek over  kracht en kwetsbaarheid in het kader van ‘100 verhalen van vrouwen’. Dit antwoord typeert haar. Enkele dagen later heb ik een fijn en beklijvend gesprek met een bijzonder authentieke en gedreven  vrouw. Haar grote verontwaardiging en daadkracht leidden al tot zeer mooie realisaties o.a. in Palestina.

Waar liggen de wortels van je wereldwijde solidariteit en inzet?

‘Eigenlijk begon mijn interesse in de brede wereld al heel vroeg  door de opvoeding thuis.  Wij gingen met de fiets op reis, verbleven in jeugdherbergen of bij mensen thuis en hadden onderweg  diepe contacten met heel diverse mensen. Onze familie was bevriend met  Latijns-Amerikaanse muzikanten en ik groeide op met vrijheidsliederen tijdens gezellige kampvuren.’

‘Op m’n 17de trok ik met AFS voor een jaar naar Ecuador. Ik ruilde mijn thuis in het mooie, beschermende Linden in voor een stap in het onbekende. Ik ervaarde veel angst en onzekerheid maar de cultuurshock versterkte mij uiteindelijk. 

Wat aanvankelijk heel moeilijk leek, werd normaal want ik kon het!  Hierdoor leerde ik echt uit mijn comfortzone te stappen.’

‘In Ecuador woonde ik bij een familie, ik ging naar school, had er vrienden en volgde gitaarles. Ik leefde in een bloeiend land met intelligente en creatieve mensen met veel mogelijkheden. Maar het land werd bestolen en mensen uitgebuit. De mensen in Ecuador zijn zeer competent en hebben het beste inzicht inzake de uitdagingen en aanpak daarvoor. Toch beslisten buitenlandse NGO’s en ontwikkelingswerkers uit het Westen voor hen hoe ze zich moesten ‘helpen’. Dat euro-centrisme, de overtuiging dat wij het in het Westen allemaal beter weten,  maakte me boos. Het staat haaks op mijn visie op internationale samenwerking  in evenwichtig partnerschap.’

‘Als het besef en gevoel van onrecht zo diep in je lichaam en hart zitten, kan je niet anders dan strijden tegen de groeiende kloof tussen arm en rijk, tegen racisme en seksisme, tegen alle vormen van onderdrukking...  Ik wilde alleen nog daarmee bezig zijn: méér weten én méér doen. Ik herinner me hoe boos ik in die tijd was op vele Belgen: ze hebben alles, klagen behoorlijk veel en doen relatief weinig om meer rechtvaardigheid te bewerkstelligen. Later besefte ik dat ik vanuit de luxe van mijn ervaringen in het buitenland dacht. En ik maakte me de bedenking: wie ben ik om anderen te veroordelen? Intussen ben ik ervan overtuigd dat je niets bereikt door zeer kritisch, maar alléén voorop te lopen. Je moet de massa meekrijgen. Niet meer polariseren – versterken van tegenstellingen - maar verbinding zoeken met anderen is nu mijn manier van in het engagement staan.’

Hoe kwam je in Palestina terecht?

‘Ik volgde de opleiding sociaal werk, was 3 jaar ‘derdewereld’-consulente voor de stad  Leuven,  werkte 6 jaar als educatief medewerker bij Vredeseilanden en 3 jaar als landenvertegenwoordiger voor Solsoc in Palestina. Daar richtte ik in 2006 de circusschool mee op, waar ik vervolgens 12 jaar voor zou werken. Dat is mijn beroepsloopbaan in een notendop . Maar hoe ik in Palestina terecht kwam? In de zomers van 1998, 1999 en 2000 deed ik telkens een maand vrijwilligerswerk in Libanon.  We trokken met Palestijnse kinderen uit vluchtelingenkampen de bergen in, zodat ze even konden ontsnappen aan de stress in de kampen en genieten van wat vakantie. Ik leerde het conflict in het Midden-Oosten grondiger kennen.

Het grote contrast tussenhet pijnlijk verhaal en de ongelofelijke schoonheid en gastvrijheid van het Palestijnse volk trof me sterk.

Ik raakte betrokken bij solidariteitsacties rond de Palestijnse kwestie. Ik wou, voorbij alle mythes en media verhalen, ter plaatse mét de mensen de dagelijkse realiteit en het onrecht ervaren en begrijpen. Ik trok naar Palestina om er een cursus Arabisch en Arabische cultuur te volgen, over de positie van de vrouw in de Arabsiche wereld, Palestijnse politieke geschiedenis... Na 5 maanden besefte ik dat ik nog steeds heel weinig wist, dat ik jaren nodig had om iets korter bij begrip en inzicht te komen. Ik zocht werk en ging aan de slag bij de NGO Solsoc. Ik werkte in Palestina, vertegenwoordigde het land vanuit een partnerlogica, maakte politiek-sociale analyses, behartigde hun werk en dossiers. Na enkele jaren begon ik op een heel andere manier naar solidariteit en verzet te kijken. Binnen een deel van de solidariteitsbeweging was de taal heel militant, maar het was preken voor de eigen kerk. Er werd gedweept met het gewapend verzet; jongeren die stenen wierpen waren helden. Bij mij groeide de afstand. Ik zag zoveel gewone Palestijnen die elk op hun manier strijd leveren. Hun verhaal kan zoveel inzicht geven in onrecht.

Ik geloof heel sterk in storytelling omdat het een toegankelijke manier is om mensen mee te krijgen in een over-gepolitiseerde context.

Mensen kunnen zich prachtig uitdrukken in toneel, poëzie, literatuur, muziek en op zoveel andere manieren. De bezetter wil dat je je overgeeft, dat je doodgaat. Daartegenover zeggen veel gewone Palestijnen: wij hebben hoop, vechten voor onze waardigheid en onderdrukken onze woede en kwaadheid. Mensen willen gewoon leven, niet sterven. Keihard investeren in het leven is volgens mij een sterkere vorm van verzet, eentje dat de bezetter niet wil. Zij willen dat er gekozen wordt voor gewapend verzet want dat voedt hun rechtvaardiging van alle geweld tegen de Palestijnse ‘terroristen’.’

Van waar komt het idee van een circusschool?

‘Een taxichauffeur opende mijn ogen. ‘Al 70 jaar zitten we hier in de miserie. De bezetting brengt het aller-slechtste in ons naar boven:  kwaadheid, geweld, depressie, frustratie en zoveel meer. En dat terwijl we zoveel kunnen, de jeugd zoveel potentieel heeft. We aanvaarden de bezetting niet, maar we moeten ermee leren leven.’  De wijze woorden van deze man sloeg nagels met koppen. Na de kampen in Libanon en een bezoek van mijn vrienden uit de circusschool in Leuven wilden we graag in Palestina een gelijkaardig verhaal mee vorm geven. We zochten naar Palestijnen die met circus bezig waren en zo kwam ik in contact met Shadi Zmorrod. We overlegden en zetten in 2006 een 1ste circus-workshop op.

De deelnemende jongeren leefden drie weken in een creatieve bubbel:  alles kan, er is veel vriendschap, we groeien, vertellen ons eigen verhaal, doen voorstellingen en we krijgen applaus!  Ze waren niet meer te stoppen.

Ik ging op zoek naar een goeie context en middelen en vertelde hun verhaal aan iedereen die het wilde horen. In het begin werkten we sterk vanuit ons buikgevoel; we hadden op dat moment geen groot strategisch plan. Wel waren we ervan overtuigd dat dit initiatief positief zou uitpakken. Samen met alle  betrokkenen reflecteerden we:  iets doen, daaruit leren, vervolgens bijsturen, weer een initiatief nemen, ... Terwijl de circusschool organisch groeide, was het op een bepaald moment toch nodig om de visie en missie uit te schrijven, een structuur op poten te zetten en een strategisch- en financieel plan uit te werken, kwestie van de toekomst veilig te stellen.’

De circusschool als positief project

De visie en missie spreken uitdrukkelijk over een positief project: ‘De circusschool gelooft in een toekomst voor Palestina. Een Palestina met mensen die dromen van een beter leven en die positieve energie investeren in hun samenleving. Vandaag echter zet de Israëlische bezetting de Palestijnen en hun samenleving onder druk. Waarden als vertrouwen, waardigheid, samenhorigheid, respect en hoop dreigen lege begrippen te worden. De Palestijnse circusschool wil de creatieve mogelijkheden van jongeren stimuleren.  Ze worden zelfbewust, emanciperen en leren constructief en positief in dialoog te gaan. Zo geven ze op een positieve manier vorm aan hun samenleving. De circusschool biedt een veilige haven waar mensen elkaar ontmoeten in een sfeer van onderlinge gelijkwaardigheid en vertrouwen. We geloven dat samen meer bereikt kan worden dan alleen.’ Jessika voegt eraan toe: 

‘Dit positief verhaal deed ook mij ademen. Nog meer conflict zou me kapot gemaakt hebben.’

Opleidingen, zomerkampen en voorstellingen

‘In 2006 ging de bal aan ’t rollen... en is sindsdien niet meer gestopt. Jaarlijks volgen 200 à 300 jongeren wekelijks circuslessen, tussen de 1.000 en 2.000 jongeren doen mee aan zomerkampen en elk jaar genieten meer dan 20.000 mensen van een circusvoorstelling. Toen we 10 jaar bestonden in 2016 organiseerden we een internationaal circusfestival waar 22.000 mensen aan deelnamen (40 voorstellingen op 30 locaties, telkens nokvolle zalen). Iedereen kent de circusschool. Steeds meer jongeren willen erbij zijn, meedoen, acteren... en fier zijn.  De circusschool staat er, is een vaste waarde geworden  en kreeg een erkenning door de overheid.

Mijn opdracht daar is volbracht. Jonge Palestijnen nemen de volledige leiding over.’

Vrouwen in de circusschool

Tot slot pols ik even naar de betrokkenheid en positie van vrouwen in de circusschool; we schrijven dit verhaal tegen de achtergrond van 100 jaar Femma/vrouwenbeweging. ‘Momenteel is er een goed evenwicht tussen jongens en meisjes in de circusschool. Het zou ook mooi zijn dat we op meer plaatsen meisjes en jongens kunnen laten samenwerken in de circuslessen. Maar hoe sterk leggen we onze manier van werken op? Bovendien levert een aanpak met respect voor de andere cultuur op termijn meer op.  Wanneer een groep van 40 jonge meisjes in een gender aparte groep meedoet aan het circus is dat voor elk van hen van grote betekenis in hun proces van persoonlijke ontwikkeling. Heel bijzonder zijn de voorstellingen uitsluitend voor vrouwen. Aansluitend is er een dialoogmoment met ruimte voor eigen ervaringen. In die veilige omgeving durven meisjes en vrouwen spreken over heel gevoelige kwesties omdat er geen mannen aanwezig zijn. Maar ook tijdens alle andere voorstellingen zorgen de trainers ervoor dat er geen dingen gebeuren waar toeschouwers aanstoot aan nemen. Het is letterlijk en figuurlijk een constante evenwichtsoefening tussen kritisch zijn en artistieke vrijheid  enerzijds en niet bruuskeren maar de toeschouwers mee krijgen anderzijds. We doen dit uit respect voor het publiek en omdat wij meer polarisering absoluut niet willen voeden. Vanuit haar rijke ervaring in bewegingswerk in Palestina geeft Jessika een tip aan het middenveld hier:  vertrouw in  mensen en groepen  en laat hen organisch werken. Zo ontstaan de mooiste burgerinitiatieven. De samenleving evolueert zo snel, het is niet zinvol om altijd gedetailleerde plannen te maken voor de komende  5 à 10 jaar als voorwaarde voor steun. Dromen en de toekomst verbeelden daarentegen kunnen we niet genoeg doen;  zo ontstaan echte maatschappelijke veranderingen.’

Wie is Jessika Devlieghere?

Jessika Devlieghere werd in 1971 geboren te Leuven. Ze studeerde sociaal-cultureel werk. Ze werkte 3 jaar als ‘derdewereld’-consulente voor de stad Leuven en 6 jaar als educatief medewerker bij Vredeseilanden. Daarna werkte ze in Palestina 3 jaar als landenvertegenwoordiger voor Solsoc. In 2006 richtte ze samen met Shadi Zmorrod, waarmee ze in 2008 trouwde en een prachtige zoon kreeg, en enkele Palestijnse jongeren de Palestijnse circusschool op waar ze 12 jaar voor werkte. In 2017 kwam ze terug naar België  en sinds kort werkt ze bij Bevrijdingsfilms in Leuven.
Vele jaren draaide Jessika mee als vrijwilliger bij o.a. AFS interculturele programma’s, Service Civile Internationale en Actieplatform Palestina.

‘Oprechte vriendschap, diepmenselijke verbondenheid en regelmatig een stevige wandeling in de natuur zijn mijn levensbronnen. Maar ook theater, dans, circus, muziek, literatuur en tussen- en mixvormen voeden mijn hart en hoofd met de broodnodige verwondering, beroering en schoonheid die het leven zin geven.’
 

 

Reacties

Rita verstraeten schreef

Wat een verhaal.. Het ademt inzet, betrokkenheid, verbondenheid uit en daarbij ook positiviteit. Chapeau voor zo'n vrouw.

gerlinde schreef

Knappe levensloop! Groetjes

Sabine Dujardin schreef

Jessika, prachtig wat jouw engagement allemaal in gang heeft gezet...Je hebt voor velen het verschil gemaakt. Je verhaal raakt me, ik word er stil van.

Jessika Devlieghere schreef

Dank jullie allemaal voor jullie warme commentaren.

Reageer