Gewoon luisteren

{$items.title}
Tele-onthaal coördinator Jennifer Pots over de kracht van de stem aan de andere kant van de lijn.

Tekst: H. Wouters

Een luisterend oor. Zo eenvoudig kan het zijn. Maar zo belangrijk! De vrijwilligers van Tele-Onthaal luisteren aandachtig naar mensen die even willen ventileren. Sinds de coronacrisis komen er beduidend meer oproepen binnen. We gaan in gesprek met Jennifer Pots, Femmalid en coördinator van Tele-onthaal over de kracht van luisteren, empathie en eenzaamheid.

‘Wij voelen echt het kloppend hart van de samenleving’, vertelt Jennifer. ‘Doordat mensen ons anoniem bellen, durven ze ons vertellen wat er speelt en vangen wij allerlei signalen op. Telkens als er gebeurtenissen zijn met een grote maatschappelijk impact, zoals de coronacrisis, maar ook de zaak Julie van Espen vorige zomer en het uitkomen van de documentaire Leaving Neverland over Michael Jackson, merken we daarvan de gevolgen bij onze hulplijn. We bieden een luisterend oor. Mensen kunnen bij ons ventileren.’

Niet te onderschatten

Een luisterend oor. Het lijkt zo eenvoudig, maar het belang ervan kan niet onderschat worden. ‘We komen nooit met een gouden oplossing. Mensen kunnen ons anoniem bellen, in alle vertrouwen. De voorbije maanden, in de coronatijd, merkten we dat er twee grote groepen mensen waren die ons belden. Enerzijds waren er de mensen die al weinig netwerk hadden, die eenzaam waren. Dat zien we ook telkens in de kerstperiode, maar dan gaat het slechts om een tweetal confronterende weken. Nu duurde die periode veel langer.

De versoepeling van de maatregelen maakte het voor sommige mensen nog pijnlijker. Als je het bericht krijgt dat je een beperkt aantal personen in je bubbel mag toelaten maar er is niemand om in je bubbel te komen, is dat heel zwaar. Dan zijn wij er. Met de kracht van een stem aan de andere kant van de lijn. We luisteren ‘gewoon’. We gaan een dialoog aan. Mensen mogen zeggen wat ze voelen. En daarbij is er geen sterkte-zwaktepositie, zoals dat in een professionele context bij een therapeut kan zijn. Er is evenwaardigheid, het volwaardige van twee mensen die elkaar kunnen vinden in een gesprek. Het bijzondere van iemand die open staat en empathie toont, en je niet vertelt wat je moet doen.’

Schaamte

Naast een groep mensen die weinig netwerk hebben, waren er de voorbije maanden ook veel mensen die voor het eerst belden en die ogenschijnlijk veerkrachtiger in het leven staan. Jennifer: ‘Ook mensen met een netwerk, kregen het nu moeilijker. Een voorbeeld is dat van een mama met jonge kindjes. Ze was hoog opgeleid en woonde in een leuk huis. Ze besefte wel dat de situatie voor andere mensen nog veel zwaarder was, maar toch had ze het erg moeilijk. En daar schaamde ze zich voor, waardoor ze niet meteen binnen haar eigen netwerk het gesprek hierover kon aangaan.

Praten helpt. Praten is de eerste stap. We merken dat het taboe vermindert, net omdat door de coronacrisis allerlei mensen vastlopen.’ Hoewel er vaak gezegd wordt dat gezinnen hier sterker uitkomen en het leven trager gaat, is dat niet per se zo in de beleving van iedereen. ‘En net mensen die een bepaalde psychische kwetsbaarheid hebben, zoals angstgevoelens, ervaren het nu als bevrijdend en voelen zich minder ‘weird’, minder alleen staan’, vult Jennifer aan.

Niet zomaar vrijwilliger

Vrijwilliger bij Tele-Onthaal word je niet zomaar. Er gaat een opleiding en stage van een zestal maanden aan vooraf, waarin je o.a. inzicht krijgt in psychische kwetsbaarheid, maar waar je ook leert wat luisteren betekent (zie ook kadertekst). Een valkuil voor veel mensen is immers dat ze vanuit hun eigen ervaring gaan reageren. Verder wordt er geïnvesteerd in constante vorming van de vrijwilligers, en dat werpt in deze periode zijn vruchten af.
‘Hoewel onze vrijwilligers getraind zijn in doorverwijzen en een goede kennis hebben van de sociale kaart, gaan we in 70% van de gevallen gewoon in gesprek. We komen niet met pasklare antwoorden en dat is net de kracht van Tele-Onthaal. Als je ons bijvoorbeeld belt om te vertellen dat je relatieproblemen hebt, zullen we luisteren en niet meteen zeggen dat je naar een relatietherapeut moet gaan. We verwijzen door in 30% van de gevallen en in de coronacrisis zijn er goede nieuwe partnerschappen ontstaan om in te spelen op de problematiek van mensen die in een acute psychische crisis zitten.’

Naast de thema’s die erg op de voorgrond zijn gekomen, namelijk gezondheid, relaties en eenzaamheid, viel het de laatste maanden bij Tele-Onthaal op dat sociaal-economische en maatschappelijke thema’s sterker aanwezig waren, waaronder ook financiële zorgen. Zwaar misbruik en suïcide verdwenen als thema’s iets meer op de achtergrond. Ook partnergeweld kwam minder aan bod, wat mogelijk te verklaren is vanuit het feit dat mensen die hiermee te maken hebben, geen gelegenheid en privacy meer hebben om hierover te bellen. Jennifer geeft ook aan dat er meer dronken mensen belden.

‘We werken vanuit wederzijds respect en vertrouwen. Wat er is, laten we er zijn, maar we capteren bepaalde dingen wel. En uiteraard zijn er ook grenzen. Er zijn bijvoorbeeld mensen die erg vanuit boosheid en agressiviteit bellen. We zullen dan wel op weg gaan in het gesprek en proberen om mensen uit te nodigen rustiger te worden en het gesprek verder respectvol te voeren. Die rust kunnen ze ook meenemen buiten het gesprek.’

Veerkracht

Wat vooral (ook) opvalt is de veerkracht. ‘Veerkracht is niet te onderschatten. Mensen vechten hard, ze voelen dat ze moeilijk het hoofd boven water kunnen houden, maar ze blijven spartelen. Mensen hebben al coping mechanismen, maar we bieden ze kleine ankerpuntjes en we merken dat dat versterkend werkt. Vaak sluiten ze af in dankbaarheid en vragen ze of ze nog eens mogen bellen.’
Hoe fijn het ook is dat Tele-Onthaal bestaat, we willen natuurlijk ook zelf de eenzaamheid van mensen om ons heen verminderen. Daarbij drukt Jennifer ons op het hart: ‘Wees je ervan bewust. Heb aandacht voor onzichtbare eenzaamheid in je omgeving. Er wordt bij ons aan de lijn expliciet over gesproken, maar in je eigen omgeving is het toch vaak een kwestie van je voelsprieten opzetten en actief naar de tekenen op zoek gaan. Mensen vertellen het niet zomaar vanzelf.’

Kunnen we écht leren luisteren?

De vrijwilligers van Tele-Onthaal krijgen een uitgebreide opleiding en stage van maar liefst zes maanden, waarna ze tijdens hun vrijwilligerswerk ook verdere vorming krijgen. Het belangrijkste dat ze leren is … LUISTEREN. Is dat dan zo moeilijk?
Je zou denken van niet, maar met de beste bedoelingen gaat het toch vaak mis.

Leren luisteren in 8 tips!

  1. ‘Praten is de eerste stap’ en ‘praten helpt’. Twee slogans van Tele-Onthaal die onomstotelijk waar zijn. Om iemand de ruimte te geven om te praten, moet je eerst zelf stoppen met praten. Zo simpel kan het zijn.
     
  2. Maak het verschil tussen herkenning en erkenning. Veel (empathische) mensen roepen als je iets vertelt meteen dat ze dat zelf een jaar geleden ook gehad hebben of dat de buurvrouw van hun tante dat ook heeft meegemaakt. Maar daarmee luister je niet echt naar degene die je iets wil vertellen. Laat de ‘herkenning’ even onbenoemd, en geef erkenning voor wat er verteld wordt. Je kan bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik merk dat dit een moeilijke situatie voor je is.’
     
  3. Luister actief. We kennen allemaal het gevoel met iemand te bellen die af en toe ‘hm’ zegt en ‘ja’, maar die, aan de achtergrondgeluiden te horen, de tv heeft aanstaan of de keuken aan het opruimen is. Echt luisteren is actief, niet iets wat je op de achtergrond doet of waarbij je kan multitasken. Echt luisteren vraagt je volle aandacht.
     
  4. Stel vragen en geef terug wat je gehoord hebt. Door vragen te stellen toon je interesse en moedig je iemand aan verder te praten en misschien ook diepere lagen in het gesprek te bereiken. Door af en toe samen te vatten, terug te koppelen en te checken, hou je de verbinding met de ander in stand. Bijvoorbeeld: ‘Ik hoor dat je het moeilijk vind om om te gaan met de onzekerheid over je gezondheid. Klopt dat?  

    Hierbij hoort ook dat je kan polsen naar de betekenis van wat iemand vertelt. Als iemand zegt: ‘mijn man helpt niet in het huishouden’, wat betekent dat dan voor die persoon? Je kan dan bijvoorbeeld vragen: ‘Waarom vind je dat moeilijk?’ Of ‘Welk gevoel heb je daarbij?’
     
  5. Luister ook naar wat niet gezegd wordt en vraag daarnaar. Vertelt iemand heel de tijd over het werk? Vraag dan eens hoe het met de kinderen of de relatie gaat.
     
  6. Probeer het niet meteen op te lossen. Als buitenstaander kijken we immers vanop afstand naar een situatie. Dingen lijken dan veel minder complex. Maar als het zo eenvoudig was, had de persoon het zelf al opgelost!
     
  7. Stiltes mogen er ook zijn. We voelen ons daar vaak ongemakkelijk bij, maar het kunnen uithouden van een stilte is beter dan deze te vullen met dingen die je gaat vertellen uit ongemakkelijkheid.
     
  8. Parkeer je eigen mening, oordeel en ervaring.

De meeste vrijwilligers bij Tele-Onthaal zijn vrouwen. ‘Vrouwen’, zo vertelt Jennifer Pots, ‘hebben een groot empathisch vermogen en springen vaak op als ze kunnen helpen of iets oplossen. Het kan een uitdaging zijn om enkel en vooral te luisteren en niet door te schieten in het ‘geven, geven, geven’. Probeer jezelf ervan bewust te zijn waar jouw valkuil daar ligt, en besteed daar een tijdlang specifiek aandacht aan. Dit kan je bijvoorbeeld doen door je reflecties op te schrijven: je kan opschrijven wanneer je weer in je valkuil terecht bent gekomen, wat voor jou de trigger was en hoe je het graag de volgende keer wil aanpakken.’

Zelf je verhaal kwijt of hulp nodig?

Bel gratis en anoniem 106 (24/7) of chat via www.tele-onthaal.be (van18 tot 23u en woensdag/zondagnamiddag vanaf 15u)

Of interesse in vrijwilligerswerk bij Tele-Onthaal?
www.tele-onthaal.be/word-vrijwilliger

Reageer