De kleine revolutie van Philippine Vande Putte

<br />
<b>Notice</b>:  Undefined index: items in <b>/home/femma/apps/production/releases/20190805082358/frontend/cache/compiled_templates/7f6f1d63cd823f409c63dea54b7cfbfb_detail.tpl.php</b> on line <b>99</b><br />
{$items.title}

De eerste helft van ‘100 verhalen van vrouwen’ zijn intussen gepubliceerd. Hoogtijd om de focus te zetten op Philippine Vande Putte, één van de pioniersters van onze organisatie. Voor een kennismaking met deze markante vrouw maken we dankbaar gebruik van teksten van Maria Jacques. Zij was  hoofdredactrice van de KAV-bewegingsbladen en tegelijk  gewaardeerd schrijfster.  Ze heeft  Philippine persoonlijk gekend en werkte een tijd met haar samen. We proberen een beeld te schetsen van Philippine Vande Putte en de enorme impact die ze heeft gehad op de ontwikkeling van KAV/Femma aan de hand van citaten uit twee artikels die Maria Jacques over haar schreef.

Dit verhaal valt tamelijk lang uit.  Zij die haar gekend hebben schreven heel uitvoerig over haar persoonlijkheid en ‘verdiensten’. Dat heeft wellicht te maken met het feit dat zij ‘uitzonderlijk goed’ was, maar ook met de uitvoerige schrijfstijl van die tijd. Uit respect voor  Philippine en alle andere pioniers voelen we ons  niet geroepen om zwaar te schrappen in die teksten. Wel plaatsten we  tussentitels zodat wie wil,  selectief kan lezen. De ‘progressieve’ spelling en de stijl van die tijd nemen we er graag bij.

Wie was Philippine?

‘Ze was een originele vrouw, Philippine Vande Putte. Een van de grote voortrekkers van KAV. Met haar sterke geest en haar enorme bezieling heeft zij een kleine revolutie teweeggebracht: de revolutie van de kultuur van het dagelijks leven. En of het een omstreden gedachte was in de dertiger jaren, voor de oorlog! Beweren dat ook de volksvrouw en haar gezin een eigen kultuur bezitten en deze kunnen waarmaken!
Philippine Vande Putte werd geboren in 1903 te St.-Kruis-Brugge, maar zij bracht haar kinderjaren door te Blankenberge. Zij hield van dit stadje aan zee en, als halve kwajongen die zij naar eigen getuigenis was, zwierf zij er urenlang tussen de vissersboten in de haven en op het strand. Ze vertelde graag over haar kinderjaren: “De Westvlaamse volksmensen zijn goede mensen, weet je. Zij hebben een hart van koekebrood, maar zij kunnen soms zo plat zijn.”
De jonge Philippine studeerde voor onderwijzeres. Toen zij zesentwintig jaar was ontmoette zij de Vrouwengilde. Het was een Vrouwengilde met een nieuw gezicht: een uitgesproken standsorganizatie, die zich entoesiast inzette voor alle Vlaamse, kulturele waarden. Zij werd in 1929 propagandiste van de gewesten Brugge-Roeselare. Dit was de start. Ze dook in deze grote sociale activiteit met een passionele, totale inzet. Brugge was toen een bloeiend gewest met o.m. sociale kursussen, talrijke studiekringen, beroepslessen, huishoudlessen, een mutualiteit, syndikaat en pensioenkas. Philippine werd in de werking ingeschakeld naar de volle maat van haar krachten. Zij was propagandiste, dit wilde in de toenmalige beweging zeggen: de persoon die per fiets van dorp tot dorp rijdt voor ontelbare vergaderingen, lessen, raad en leiding’.

Oneindig respect voor en geloof in de ‘gewone’ vrouw

‘Daar leerde zij de volksvrouw kennen. En hoe! Zij aanvaardde ze zoals zij was: dikwijls afgestompt door het leven, banaal, zonder algemene ontwikkeling, ruw, maar met oerinstincten van moederlijkheid, een fatale gehechtheid aan haar man, en een onverwoestbare vroomheid. De krisisjaren van 1930 vergemakkelijkten het leven van deze vrouwen niet. Philippine hield een ware kruistocht. Zij wilde hen doen ontdekken dat hun alledaagse leven waarde had, als zij er zelf maar ‘zin’ aan wilden geven en geloven dat de vrouw ‘iemand’ is, met de verantwoordelijkheid er voor te zorgen dat haar man en kinderen als blije, goede mensen door het leven zouden gaan. Zij vond persoonlijk een Breugeliaans genot in het vormen van de halfwoeste vissersvrouwen van Blankenberge. Dezen mochten wel ruw zijn, maar hadden in haar ogen geen gebreken’.

Hoe versterkte Philippine vrouwen? Wat was haar methode?

‘Zij die intellectueel en ‘hooggestemd’ gevormd was? Zij zegde na enkele jaren ervaring: “Wie spreekt van het dwaze, domme volk, is in de grond fout. Ook voor de volksvrouw is dat niet waar. Natuurlijk moeten wij boren door een dikke laag materialisme. Maar zijn zij materialistischer dan veel begoede en zelfs ontwikkelde mensen? Eerst en vooral moeten de Vlaamse volksvrouwen leren verlangen bij te leren, leren verlangen zich te ontwikkelen. Men moet weten onder welke vorm hun belangstelling schuilt, en dan die belangstelling wakker schudden. Eens zij geproefd hebben, verlangen zij naar meer. Hoe dikwijls zegden zij zelf niet: Daar wisten wij niets van. – Wat is dat schoon! – Waarom heeft men ons dat niet vroeger gezegd? – Waarom heeft men ons zo dom gehouden? – Wanneer zij dan aan het vragen en spreken gaan, is men telkens verrast door hun gezond verstand.”
Toen in 1935 juffrouw Baers op zoek ging naar een nieuwe medewerkster voor de nationale leiding van de Vrouwengilde, viel zij bijna onvermijdelijk op de dynamische Philippine Vande Putte. In 1943 werd Philippine Vande Putte algemeen secretaris van KAV. Zij drukte haar stempel op de beweging, die zich ontwikkelde in de lijn van haar gedachten. Philippine Vande Putte had een rotsvast vertrouwen in de volksvrouw, vertrouwen in haar mogelijkheden, in haar waardigheid als mens. De volksvrouw is in staat om haar eigen vorming in handen te nemen, zelf haar beweging te leiden, zelf het eigen geluk en dat van haar gezin te bevorderen. Het was een revolutionaire opvatting, die de metodiek van de beweging beïnvloedde. Elk lid kreeg verantwoordelijkheid, elke beslissing werd genomen in dialoog met de leden en de leiding; de plaatselijke leiding werd toevertrouwd aan echte arbeidersvrouwen. Deze ideeën werden langs aangepaste propagandamiddelen verspreid’.

De volksvrouw was zelf het meest verbaasd over dit vertrouwen dat men in haar stelde, en beantwoordde het met een groeiende openheid.

Inzetten op kultuur

‘Met haar artistiek temperament en Vlaams bewustzijn was het aangewezen dat Philippine Vande Putte de KAV aanstuurde op het herontdekken van de Vlaamse kultuur. Het Vlaamse kulturele erfgoed kan in het bereik gebracht worden ook van vrouwen zonder intellektuele vorming. Men hoeft maar de aangepaste wegen te zoeken, zoals: de groepjes van ‘Zingende Moeders’, het uitgeven van wandelkalenders met kunstplaten en van vertelselboeken voor kinderen, het vernieuwen van het ledenblad Vrouwenbeweging, de verkoop van kunstvoorwerpen, voorlichting inzake ontspanning en feestvieren, vakantiehuizen, filmforum, zeer opgemerkte tentoonstellingen van wooninrichting enz. De levendige geest van Philippine Vande Putte vond overal nieuwe, aangepaste beïnvloedingsmiddelen. Zij werkte op het vrouwelijk gemoed, op de opvoeding van het hart, op de ontvoogding naar meer levensadel. Dit alles bracht zij in het bereik van de eenvoudige mens. We kunnen het levenswerk van deze begaafde vrouw best illustreren met een voorbeeld dat ze graag gaf: “De volkskultuur begint bij de bloeiende geranium op de vensterbank.” De bloeiende geranium, het stukje levensvreugde en schoonheid in de keuken van een eenvoudige vrouw! Het symbool van de betrachting van Philippines leven.  Haar boodschap uit de vooroorlogse jaren klinkt nu nog verrassend nieuw: “Wij vrouwen willen niet alleen een wereld die rechtvaardig is en comfortabel. Wij willen een wereld die schoon is. Wij vrouwen zullen overal schoonheid brengen. Schoonheid van gezond leven, schoonheid van ziel, schoonheid overal rondom ons”.

Uit De kleine revolutie van Philippine Vande Putte, artikel van Maria Jacques in ‘Vrouw en Wereld’ van november 1980, ter gelegenheid van 60 jaar KAV.

Volksontwikkeling en cultuur

‘Toen de ‘Zingende Moeders’ optraden voor de radio en in het Koninklijk Circus van Brussel, stonden de radiomensen met open mond te luisteren. Dat was kunst én hart, het resultaat van jaren oefenen! En het tastbaar bewijs van wat cultuur vermag, ook bij volksvrouwen. Nog een feitje om de verregaande invloed van deze culturele actie in 200.000 arbeidersgezinnen te illustreren. Tijdens een reportage over de dienst Familiehulp merkte één van de journalisten op: “Is het niet opvallend dat men bij het binnenkomen van een huis dadelijk merkt of de vrouw lid is van K.A.V. of niet? Kijk maar naar de meubels, de wandkalender, de prettige binnenhuisversiering, de verzorgde kleding van de vrouw, de gerechten die zij op tafel brengt... hier ging de K.A.V. voorbij”.

Feministe die haar tijd ver vooruit was

‘Natuurlijk was Philippe Vande Putte een feministe. Maar dan op humanistische wijze. Voor de politieke weg, door mannen uitgevonden en begrensd, voelde zij minder dan Juffrouw Baers. Zij verdedigde de innerlijke vrijheid van de vrouw, die de hand moet krijgen om in eigen keuze haar leven op te bouwen. Philippine steigerde tegen de voortdurende aanranding van de vrouw door een eenzijdig mannelijke en geïndustrialiseerde wereld. Wij weten allen bijv. hoe zij de almacht van de proost in de plaatselijke afdelingen handig overschakelde op een meer democratisch bewind, waarin de vrouwen zelf het bestuur in handen mochten en konden nemen. Een echte lekenemancipatie, die nu jaren later bevestigd wordt door de nieuwe inzichten van het Concilie. Philippine Vande Putte was zoals altijd, minstens tien jaar haar tijd vooruit. Het is opvallend hoe Philippines opvatting en oordeel eveneens door de mannen binnen en buiten de arbeidersorganisaties, op prijs werd gesteld. Zij was geen vrouw met oogkleppen. Zij durfde ook buiten haar werkkring kijken en deelnemen aan het waardevolle van andere standen en organisaties. Zo zetelde zij als enige vrouw en niet-universitair in de redactie van het exclusieve tijdschrift ‘De Maand’ en had er waarachtige vrienden. De intellectuele openheid van Philippine Vande Putte vinden wij terug in haar talrijke studies. Welke problemen heeft zij niet onder de loupe genomen, verwerkt, beleefd en langs artikels en voordrachten verspreid om ‘stroming te verwekken’, zoals zij het graag uitdrukte’.

Een open en sprankelende geest

‘Het waren stuk voor stuk weloverwogen, originele studies, die door tijdschriften met naam graag opgenomen werden.  Ik herinner mij hoe rusteloos, hoe enthousiast Philippine werkte aan het opstellen van dergelijke teksten. Zij gloeide dan van deugd en gooide regelmatig de deur van haar bureau open om ons een idee, een vondst, een woord toe te roepen die haar getroffen hadden en waarover zij van gedachten wilde wisselen. Soms konden wij de vlucht van haar sprankelende geest niet volgen. Dit was minder belangrijk. Want vooraleer wij geantwoord hadden, werd Philippine reeds ver weg meegesleept in nieuwe gedachten.
Zij beperkte zich niet tot ‘volksopvoeding, vrouwen-emancipatie e.d.’. In haar bibliotheek staken boeken van Emmanuel Mounier, Bernanos, Karl Rahner, Michel Mourre, naast de psalmen van Job, boeken over Griekenland, muziek, Romaanse kerken en Aziatische levenskunst. Filosofie en kunst waren haar hobby’s. Ze schilderde en verraste haar vrienden graag met geslaagde schetsen’.

Veelzijdige persoonlijkheid

‘De veelzijdige persoonlijkheid van Philippine Vande Putte kan men moeilijk volledig tekenen. Zij was fijngevoelig, zeer gevat in discussies, een flitsende geest vol originele vondsten, niet bijster nuchter in het beoordelen van mensen, vooringenomen voor wie zij sympathiek vond. Zij had een typisch gelaat met vinnige ogen, koppige kin en een monkelende lach om de lippen. De laatste vier jaren van haar leven heeft zij lichamelijk zeer geleden. In 1959 nam zij wegens gezondheidsredenen ontslag als algemeen secretaresse van K.A.V.’.

Gewaardeerd door velen

Bij de dood van Juffrouw Vande Putte in 1963, op 59-jarige leeftijd, verschenen talrijke bijdragen in de pers. Het is opvallend hoe daarin telkens een ander facet belicht werd van de boeiende persoonlijkheid van de overledene. “Philippine Vande Putte haalde de Vlaamse vrouw uit haar geestelijk isolement”, schreef Maria Rosseels, letterkundige. “Philippine Vande Putte was een briljante geest met precies genoeg non-conformisme om haar aanvaardbaar en aangenaam te maken”, was het oordeel van A. Vanistendael, algemeen secretaris van het I.C.V.
Senator Victor Leemans, zag haar als “een persoon die met een onvergetelijke overgave gezocht heeft naar de kern der dingen, naar het wezenlijke voor de mens, het specifieke voor de vrouw”.
Z.E. Pater S. Scholl, geschiedkundige, raakte de spil van haar wezen toen hij schreef: “Philippine Vande Putte was geen beroepsfilosofe, doch zij had een eigen filosofie, die een levende werkelijkheid was in haar leven. Dit schijnt ons overigens een kenmerk van alle werkelijk originele mensen. Aan de basis van haar levensfilosofie lagen o.a. de oprechtheid en de twijfel”. Deze moderne levenshouding van oprechtheid en twijfel heeft haar steeds verder gedreven in de verwezenlijking van de drie hoofdwaarden van haar leven: waarheid, goedheid, schoonheid. Ik hoor het haar nog zeggen, tientallen malen, en zie haar de woorden proeven met haar beweeglijke mond: “Indien wij op zoek zijn naar waarheid, goedheid en schoonheid, zullen wij die voorzeker in oneindige mate vinden bij God. Maar ook in het hart van de eenvoudige vrouw uit het volk. Dat geloof ik. Ook daar”.

Uit: Philippine Vande Putte en de volkscultuur, artikel van Maria Jacques in ‘Vlaanderen’, Jaargang 25 (1976)

Bio Philippine Vande Putte

Ze werd geboren in  1903 in St.-Kruis-Brugge.  Ze studeerde voor onderwijzeres. Van 1929 tot 1959 werkte ze voor KAV, eerst als propagandiste in de streek Brugge-Roeselare en vanaf 1943 tot 1959 als algemene secretaresse. Ze was slechts 59 jaar toen ze in 1963 overleed.

Bio Maria Jacques

Ze werd geboren in 1928 in Kessel-Lo (Leuven). Ze studeerde politieke- en sociale wetenschappen aan KU-Leuven. Heel haar professionele loopbaan was zij hoofdredactrice van KAV-bewegingsbladen. Daarnaast was zij een bevlogen en gewaardeerd schrijfster van historische jeugdromans, reisverhalen, magisch-realistische romans, detectives en sciencefiction. Ze stierf in 2009.

 

Reacties

Christa schreef

Prachtig artikel. Om er gezellig van te genieten. Ook om te ervaren dat er niets nieuws onder de zon is. Philippine ijverde in haar tijdsgeest en in haar stijl om universele feministische waarden. Chapeau!

Rita schreef

Boeiend om te lezen! Fijn dat dit artikel opgevist werd. dank je wel hiervoor. Werken vanuit de vrouwen zelf is nog steeds onze kracht, de kracht van Femma!

Irene Daniels schreef

Ik word er stil van en denk dan aan mijn moeder, geboren in 1902, maar tot haar 12 jaar naar school geweest en moeder van een groot gezin. Zij was van in de beginjaren 30 bestuurslid van de vrouwengilde . Dankzij vrouwen als Philppine, heeft zij ons kunnen doorgeven wat zij van deze pioniersvrouwen heeft gekregen. Dank je wel.

Reageer