Als je buurvrouw zich druk maakt om iets waarvan jij niet wakker ligt

Dat de samenleving steeds veelkleuriger wordt, weet je ondertussen wel. Onze steden zijn superdivers, wat zoveel veel zeggen dat er een enorme mix van verschillende minderheden samen woont. Dat brengt nieuwe uitdagingen met zich mee waar we ons niet altijd bewust van zijn. We gaan in gesprek met Stella Nyanchama Okemwa van vzw Hand in hand over de impact van beelden en woorden waar we ons in eerste instantie niet druk om maken.
 

Laten we eerst even terug gaan naar februari 2013. Na twee maanden onderhandelen legt het districtsbestuur van Wilrijk trots haar bestuursakkoord voor. In het document staat één zin die ruim twee jaar lang de gemoederen in het Antwerpse district hoog doet oplaaien: ‘Het district is ook voorstander van een terugkeer van het standbeeld van Pater de Deken naar de Bist, zijn natuurlijke habitat.’

Gewoon normaal vs nogal vernederend

Dat verdient een woordje uitleg voor de mensen die niet afkomstig zijn van Wilrijk. De Bist is het centrale dorpsplein. En Pater de Deken is de wereldbekende volksheld uit Wilrijk. Bekend om zijn missionaris- en ontdekkings werk in China en Congo in koloniale tijden. In het levensgrote standbeeld rust de pater zijn knie op de rug van een knielende Congolees. Niks verontrustend voor de een, des te vernederend voor de ander.

Zie hier het perfecte voorbeeld van een van de grootste uitdagingen van onze superdiverse samenleving: leren samen leven in een gemeenschap vol met mensen met verschillende achtergronden.

Een roep om België te dekoloniseren

Waarom roept zo’n standbeeld zulke heftige reacties op? Stella Nyanchama legt uit dat het te maken heeft met het gevoel dat het oproept. ‘Beelden als deze geven de indruk dat mensen met een donkere huidskleur minderwaardig zijn. Daarnaast is het een realiteit dat vandaag nog steeds dezelfde mechanismen gebruikt worden om mensen met een migratieachtergrond te onderdrukken zoals dat ook in  de koloniale tijd gebeurde.’

Als we de cijfers laten spreken

Die mechanismen waar Stella Nyanchama het over heeft, vallen amper op als je ze zelf niet tegenkomt. Maar voor mensen met een migratieachtergrond zijn deze feiten realiteit:

  • Wie met een maghrebijnse naam op een advertentie reageert voor een huurhuis maakt 50% minder kans op de woning dan iemand met een Vlaamse naam.
  • Voor kinderen met een andere huidskleur is de kans om in het onderwijs een richting te volgen onder hun niveau nergens zo groot in Europa als in Vlaanderen.
  • Sollicitanten met een vreemde naam hebben 30% minder kans op een uitnodiging voor een gesprek dan mensen met een Vlaamse naam.

Daar waar eerdere generaties migranten zich eerder afzijdig hielden van het publieke debat, staat er nu een generatie op die deze situatie niet langer wil accepteren en graag volwaardig geaccepteerd wil worden door de samenleving waarin ze leven.

Koloniale wortels pakken

Volwaardige acceptatie begint volgens Stella Nyanchama bij het aanpakken van de wortels van ingebakken racisme. ‘Die wortels liggen in onze koloniale tijd waarin er veel geschiedenis gewist is. De enige verhalen die we horen zijn die van de blanke man als redder van Afrika. In onderwijsboeken wordt nog steeds gesproken over de redding van de Afrikanen door de ontdekking en de cultuur van de blanken. Zo wordt volledig voorbij gegaan dat de mensen die daar al woonden beschaving en cultuur hadden nog voordat er een blanke geweest was.’

 
Erkennen dat de geschiedenis van België een zwart randje heeft en dat er naast blanke helden ook zwarte helden zijn, zou volgens Stella Nyanchama al een goede stad in de richting zijn. Daarom pleit zij met Hand in Hand vzw voor straatnamen van zwarte helden, plaats in bibliotheken voor verhalen met 
andere invalshoeken en een onderwijscurriculum waar ook plaats is voor de schaduwkanten van de Belgische geschiedenis.
 

Meer onvereenkomsten dan verschillen

Stella Nyanchama: ‘De realiteit is dat er meer en meer mensen van een andere cultuur in België wonen. Dat dwingt de samenleving om andere gebruiken en tradities te omarmen en tegelijkertijd om kritisch te kijken naar de eigen tradities te kijken. Want waarom zou je iets in stand houden als je weet dat je er mensen mee kwetst?’
 

Wat Stella belangrijk vindt om te benadrukken is dat we het vaak over verschillen hebben maar er eigenlijk meer overeenkomsten zijn tussen de verschillende minderheden die België nu rijk is.  ‘Er is veel meer dan ons verbindt dan ons scheidt. We willen allemaal een betere toekomst voor onze kinderen, een veilige samenleving, een leefbaar pensioen en werken aan een beter klimaat. In onze campagne empoweren we de mensen die momenteel wat onderdrukt zijn en ijveren voor gelijkwaardigheid.’

Even terug naar Wilrijk. Na jaren debatteren, onbegrip en overvliegende verwijten is er een oplossing gevonden waar alle partijen zich in kunnen vinden. Pater De Deken staat weer op zijn oude plek, centraal op het bekende en veelbezochte dorpsplein. Maar deze keer kleeft er een bordje aan hem met uitleg over de context van het beeld. Kleine aanpassing, iedereen blij. Zo simpel kan samenleven zijn.

 

Meer info over de campagne van Hand in Hand vzw vind je op hun website.

Wat vind jij hier eigenlijk van? Deel je gedachten in de comments.

Reacties

LD schreef

Met veel Vlaamse/ Belgische voorouders ben ik beschaamd dat dit standbeeld vergoelijkt wordt met dergelijke tekst. Ik ben er zeker van dat ook mijn ouders en grootouders het 'niet-kunnen' zouden gevonden hebben. Wie leest dit tekstje? En volgens mij zegt het nog niet genoeg. En een beeld spreekt meer dan een tekstje. Volgens mij mogen ze de verdiensten van een persoon verder herdenken, maar moet dit met dergelijk standbeeld? Of het nu een zwarte persoon is of een blanke waarop de pater met zijn knie rust, het spreekt van walgelijke overmacht van een persoon/ een maatschappij op een ander mens. Ik vind het schrijnend dat mensen daar nog achter staan.

Jade schreef

Dag LD,

Bedankt voor je reactie. Je hebt helemaal gelijk! Beelden spreken veel meer dan woorden. En veel van de beelden die we in onze samenleving gebruiken zijn stereotype en daarmee schadelijker dan we denken. Dat beseffen steeds meer mensen, maar een nog veel grotere groep is zich van geen kwaad bewust. Vaak is dat geen onwil, maar eerder onwetendheid. En aangezien grote veranderingen altijd weerstand oproepen, is zo'n eerste kleine stap in de goede richting, zo slecht nog niet, toch? Gestaag vooruit is altijd beter dan stilstand :)

Reageer